MEVLANA RUMI I HAFIZ ŠIRAZI
Amra Halilović

Pitanje odnosa između istine, fikcije i poetike u perzijskoj književnosti ne može se razumjeti izolovano, bez uvida u širi filozofski i kulturni kontekst unutar kojeg se ta književnost oblikovala. Od prvih spekulacija u starogrčkoj misli – kod Pindara, Aristofana, Platona i Aristotela – istina u poetici se postavljala kao problem dualnosti: racionalnog i nadahnutog, realnog i izmišljenog. Helenska misao je već tada prepoznala pjesnika kao medijum između svijeta ideja i svijeta stvarnosti, između fikcije i istine. Taj misaoni pravac, kasnije preuzet i razrađen u islamskoj filozofskoj tradiciji, naročito kod Farabija i Avicene, ukazuje na dublju povezanost poetskog izraza sa ontološkim statusom istine.
U razvoju islamske filozofske i mističke misli, koncept istine dostiže novu dimenziju. Istina se više ne shvata kao fiksna i nepromjenljiva kategorija, već kao ontološki stepenasta, fluidna i prožimajuća. Ona je svugdje prisutna, u svim oblicima postojanja, jer je svako biće manifestacija božanskog jedinstva. Takav pogled mijenja naše tumačenje odnosa između fiktivnog i istinitog, a njegov poetski izraz se vrlo jasno primjećuje i u perzijskoj klasičnoj književnosti, naročito u duhovnoj poeziji velikana poput Mevlane Rumija i Hafiza Širazija, gdje se fikcija ne koristi kao sredstvo udaljavanja od istine, već kao metafizički jezik približavanja istini. Подробније →